Stichting Museum en Expositie Geleen

                                       Sittard, Geleen, Born

De Aafgebrende Gaaskaetel

De Aafgebrende Gaaskaetel

Kunstenaar: Jo Ramakers

Locatie : Pastoor van Eysstraat

 

Prijkend op de scepter van Prins Carnaval van de Flaarisse.

 

Vlak voor een carnavalsconcert van het LSO in de oude Hanenhof te Geleen vroeg de toenmalige Opperflaaris, Jean Janssen, me: Hoe zeg je in het Frans: “Orde van de aafgebrende Gaaskaetel?” Ik schreef op een bierviltje de volgende fantasievertaling: “L’Ordre du Casserole de Gaz Brûlé. Jean Janssen: Wat staat er nou en hoe spreek ik dit uit?

 

Jean Janssen sprak alleen vloeiend Oud-Geleens en Nederlands met Sittardse invloed van Ai.

 

De eerste concertmeester van het LSO was een Frans sprekende Luikenaar, die de medaille in ontvangst mocht nemen. Hij verstond er geen woord van. Voor dit artikel heb ik welwillend geleund op het artikel van Sjef Maas “Een nieuw oorlogsmonument voor Geleen, maar... met “schoonheidsfout” gepubliceerd in het “Historisch Jaarboek voor het land van Zwentibold, ”uitgave 2006.

 

De gasketel of gashouder.

De gashouder op het terrein van de Cokesfabriek Maurits was gebouwd door een Duitse machinefabriek. Hij werd in gebruik genomen in 1928, maar pas 1929 met eigen gas uit de cokesfabriek. Chauvinistisch werd hij de grootste gasketel van heel Europa genoemd. Maar in het Duitse Ruhrgebied bij Oberhousen stond een Gasometer die drie en een half keer meer gas kon bevatten: 350.000 kubieke meter tegenover 100.000.

 

Enkele afmetingen om je een voorstelling te kunnen maken van de grootte van de Geleense gasketel: hoog 85 meter bij een doorsnede van 44 meter.

 

Sinds 10 mei 1940, de inval van de Duitsers, was de Geleense gashouder om begrijpelijke veiligheidsredenen stilgelegd. Maar op last van de Duitsers werd de gasketel op 10 juli 1944 weer in gebruik genomen door hem te vullen met cokesovengas. Dit alles onder protest, met de fatale brand op 1 september 1944 tot gevolg. Door zeer moedig gedrag en kundig handelen van enkele productiemensen is het niet tot een ontploffing kunnen komen van het zeer explosieve cokesovengas. Vlammen en rook werden veroorzaakt door brandende olie in de gashouder, die gedoofd werden door onbrandbare stikstofgas van het SBB (Stikstof Bindings Bedrijf) in de gashouder te pompen. De gevreesde ontploffing bleef uit.

 

Het monument is een idee van Jean Willems, een fitte hoogbejaarde Geleendenaar, laatstelijk nogmaals de pers gehaald om het wereldrecord op de 100 meter hardlopen voor ouderen tussen 80 en 120 jaar te verbeteren. Het bestaat uit drie gedeelten geplaatst op een lange lage sokkel. In het midden prijkt de brandende gasketel van de Cokesfabriek Maurits, “de grootste gasketel van heel Europa”. Op 1 september 1944 is deze kolossale gashouder door een Amerikaanse jachtbommenwerper van het type Thunderbolt P-47 in brand geschoten en onherstelbaar beschadigd. De drie vliegtuigen boven het rechter gedeelte van dit monument afgebeeld op drie stangen zijn echter vliegtuigen van het type Spitfire van de Britse RAF (Royal Air Force). Dit wordt door Sjef Maas het schoonheidsfout genoemd. Historici streven immers naar historische juistheid.

 

Kunstwerk

Het monument van de “Aafgebrende Gaaskaetel”heeft meer een cultureel-historische

betekenis voor de stad dan een esthetische waarde als kunstwerk.

Er bestaat een sfeervolle ingekleurde tekening van H. Zeekaf die deze dramatischegebeurtenis voor vele vluchtende Geleendenaren richting Daniken in 1958 heeft weergegeven.

Het rechtergedeelte draagt de datum van de brand, die veroorzaakt wordt door drie glimmende bolbommen boven drie geschakelde pannendaken.

Tekst : “1 September 1944 beschieting gashouder “.Op het linkergedeelte van het monument wordt het bombardement op Geleen uitgebeeld door vluchtende mannen, vrouwen en kinderen rechtop lopend.

Henry Moore in oorlogstijd schuilend in Metro-Stations tegen de Duitse bombardementen op Londen concentreerde zich juist daarom op de liggende menselijke figuur. Zie de expositie in de Kunsthal te Rotterdam. De inscriptie luidt: 5 October 1942 bombardement.`

 

Historie

Het monument van de “Aafgebrende Gaaskaetel “ bevindt zich in het plantsoentje aan de Augustinusstraat-Pastoor van Eijsstraat. Jean Willems heeft begin jaren 2000 zijn plan voorgelegd aan de werkgroep Beeldende Kunst van de voormalige gemeente Geleen. Deze vond de grafisch vormgever E. de Slot bereid het ontwerp op papier verder uit te werken. De kunstenaar Jo Ramakers uit Beek heeft het ontwerp verder vorm gegeven.

 

Dit monument is een blijvende herinnering aan die voor Geleen zo dramatische gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op maandagavond 1 september 2003 werd het monument “De Aafgebrende Gaaskaetel” door burgemeester Dijkstra van Sittard- Geleen onthuld. Door dit bombardement op Geleen, vielen er 83 doden, waarbij enkele families zeer zwaar werden getroffen. Mijn vrouw stond op die datum in haar bedje in de voortuin van Ridder Vosstraat , nummer 10, terwijl haar ouders probeerden de inboedel te redden uit hun brandend huis.

 

Uit onderzoek van de heer R. de Bruyn, woonachtig in Engeland, die de Engelse militaire archieven heeft omgespit en zoveel informatie uit de vliegopdrachten heeft verzameld, kan worden geconcludeerd dat de stad Aken eigenlijk het doelwit was en niet

de Staatsmijn Maurits. Een vergissing dus en wel een met grote gevolgen.

 

Op de begraafplaats aan de Parallelweg vindt men voor een aantal slachtoffers van dit fatale bombardement een indrukwekkend monument. Op dit in 1958 onthuld monument heeft de maker, Wil Paes, de omgeving uitgebeeld door koeltorens en door de kerk van Lutterade in kalkzandsteen en mergel. De wanhoop is zeer expressief geduid door de gezichten en handen van de omhoog kijkende mannen en de droeve gelatenheid van de vrouw en het kind.

 

Kunstenaar

De kunstenaar, Jo Ramakers, oorspronkelijk afkomstig uit Oud-Geleen, maar nu woonachtig en werkende vanuit Beek. In het wijkdeel Geleen heeft deze beeldenmaker nog enkele werken kunnen plaatsen: te weten de Griekse Godinnen op het plantsoen in de Norbertijnenstraat, De Fluitspeler bij het Hubertushuis in de Pieterstraat en de Wachter op de hoek Kluis en de Meeuwenlaan.

 

Sef Lemmens

© DJK-ontwerp.nl 2017

Disclaimer