Creatieve industrie in Geleen in de negentiende en twintigste eeuw
Atelier Ramakers
Her begrip “creatieve industrie” is in 2005 gelanceerd door Stijn Huyts, tot 1 december 2007 directeur van museum “Het Domein” van de gemeente Sittard-Geleen. Deze term behelst het inrichten van zogenaamde broedplaatsen op oude bedrijfslocaties, tot het oprichten van stichtingen, platforms of het omtoveren van wijkcentra tot cultuurhuizen. De provincie Limburg legt zich toe op de creatieve industrie in een beleidsnotitie met als motto: beginnen in de tripolis: Maastricht / Heerlen / Sittard-Geleen.
Wat schetst mijn verbazing na lezing van het door Ad Hoogenboom aan mij aangereikt dossier over het atelier Ramakers in de Leursstraat, achter de kerk in Oud-Geleen. In de negentiende eeuw was daar al een begin van een zeer hoogstaande creatieve industrie!
Johannes Wilhelmus Ramakers uit Schinnen, gehuwd met Magda Erkens uit Geleen, vestigde zich omstreeks 1850 in Oud-Geleen. Een nazaat van Petrus Ramekers (later Ramakers) uit Schinnen, geboren in 1616 en gestorven daar in 1695.
In de stamboom van deze beeldhouwersfamilie Ramakers komt ook Jo Ramakers voor, geboren 1938 in Geleen, gehuwd met Anna Riedel (geboren 1938 in Spaubeek). De maker van het beeld “Drie Griekse Godinnen” in de Norbertijnenstraat (reeds beschreven in de reeks Beelden in Geleen), het geschenk van de Rabobank aan Oud-Geleen in 1990.
Briefhoofd
Zoals U kunt lezen in het briefhoofd, ook gebruikt voor de begeleidende rekening, heeft het atelier voorname prijzen gewonnen. Bijvoorbeeld in 1909 op de internationale tentoonstelling voor kerkelijke kunst. Het waren de hoogtijdagen van de neogotiek en van Pierre Cuypers uit Roermond (1827-1921), architect van het Rijksmuseum en het Centraal Station van Amsterdam en vele kerken en kastelen. Over Pierre Cuypers kunt U nu in Roermond in zijn eigen woonhuis en atelier, het huidige gemeente- museum, kennismaken met zijn leven en werken.
Er was een levendig contact tussen de ateliers Ramakers en Cuypers. Vaak werden getalenteerde beeldhouwers uit Roermond ingehuurd bij omvangrijke opdrachten. Een van hen was de beeldhouwer Warsom.
Na het behalen van genoemde prijzen volgden bezoeken van geestelijke en wereldlijke autoriteiten aan het atelier, zoals de gouverneurs van de beide Limburgen, mgr. Drossaerts, aartsbisschop van St. Antonio uit Texas, de abt van Val-Dieu, de grote architect Pierre Cuypers, de Rijksarchivaris uit Maastricht, mgr. Luypen uit Batavia (Djakarta) en mgr. Meulenberg uit Reykjavik ( IJsland).
Dus veel bezoek dat gepaard ging met feesten en serenades van de harmonieën van Oud-Geleen en Lutterade. Het atelier Ramakers had in 1909 67 personen in dienst, die allen enkele dagen verlof kregen. In het atelier werden ook de toneeluitvoeringen van de harmonie Sint Cecilia opgevoerd. De uitspraak van de burgemeester Van Banning: “De firma Ramakers is jarenlang een belangrijk cultureel centrum geweest.” zou zelfs in deze tijd van het zoeken naar creatieve industrie gerechtigd zijn.
Het atelier is in 1941 opgeheven door gebrek aan en stagnerende aanvoer van buitenlandse materialen en opdrachten.
Werken
Dank zij het speurwerk van frater Lambertus, archivaris van de abdij Sint-Benedictusberg (Mamelis) te Vaals zijn veel kunstwerken uit het voormalige atelier Ramakers van Geleen bekend.
Ze zijn getraceerd van Indonesië tot in IJsland. In willekeurige volgorde:
- Meers : het meubilair, altaar en preekstoel (1924).
- Meerssen : in de basiliek: altaar en het theotheca (sacramentshuisje).
- Geulle : hoofdaltaar (1892)
- St. Jozef altaar (1910, zandsteen).
- Catharinakerk : te Papenhoven-Grevenbicht.
- Schinnen : Mariabeeld (1939 – graniet) in de kapel van het Mariaparkje.
De pastoor wilde het laten uitvoeren door de plaatselijke kunstenaar Ritzen, waarmee J.Ramakers niet accoord ging.
Het ontwerp was van zijn hand en Ritzen kon daarentegen wel de kapel beschilderen. - Schimmert : Sint Remigiuskerk
- Merkelbeek en Sweijkhuizen : beeldhouwwerken uit de ateliers van Ramakers.
- Nijmegen : bij de zusters Dominicanessen, het altaar geheel gemaakt in het atelier van Ramakers te Geleen (1906).
Verder treft men werken aan in de basiliek van Sittard met name biechtstoelen uit 1880. In de Sittardse Petruskerk het hoofdaltaar. In Maasmechelen (Remigiuskerk) en in de Monulfus en Gondulfuskerk van Sint-Huibrechts-Lille (Belgisch Limburg) waar Ramakers de preekstoel in 1913 liet plaatsen voor 2850 Belgische francs.
Tot slot een citaat uit het blad van de Heemkundevereniging: Geleen.
Monument behouden!
Een goed voorbeeld, van hoe met een beetje goede wil een monument een goede bestemming kan worden gegeven en daardoor behouden kan blijven , leverde de heer Vroemen uit Oud Geleen. Het voormalige kunstatelier van de firma Ramakers aan de Leursstraat werd geheel gerestaureerd en verbouwd tot appartementen. De gevel van het gebouw dateert uit 1898 en is in het midden voorzien van een leuke trapgevel. Aan de geschiedenis van deze beroemde beeldhouwersfamilie Ramakers, haar bezittingen en producten zullen wij in een later stadium een publicatie wijden. De Heemkundevereniging Geleen feliciteert de familie Vroemen en de Geleense gemeenschap met het behoud van dit fraaie gebouw.
Sef Lemmens